Mostrando entradas con la etiqueta poesía lírica. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta poesía lírica. Mostrar todas las entradas

martes, 14 de octubre de 2014

Poemas de Safo


ΣΑΠΦΩ, ΚΑΝΕΛΛΙΔΟΥ, ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗ




Η διπλή μελοποίηση του ίδιου ποιήματος της Σαπφώς στη μετάφραση του Σωτήρη Κακίση, πρώτα από τον Σπύρο Βλασσόπουλο, με την Αλέκα Κανελλίδου ("Σαπφώ", 1986) και μετά από τον Δημήτρη Παπαδημητρίου, με την Ελευθερία Αρβανιτάκη ("Τραγούδια για τους μήνες", 1996).

Ήρθε και τρύπωσε ο Ερμής στο όνειρό μου μέσα.
Και τού 'πα, «Αφεντάκο μου, πώς χάθηκε η ζωή μου !
Και δε γελώ, δε χαίρομαι, μήτε τα πλούτη θέλω.
Μα κάποιος πόθος με βαστά, ζητάω να πεθάνω,
τις υγρές να δω με τους λωτούς, του Αχέροντα τις όχθες».

Γρήγορα η ώρα πέρασε...Σαπφώ..Ξυδάκης- Αρβανιτάκη



Στίχοι: Σαπφώ
Μουσική: Νίκος Ξυδάκης
Πρώτη εκτέλεση: Νίκος Ξυδάκης & Ελευθερία Αρβανιτάκη ( Ντουέτο )

........................................­............................


Γρήγορα η ώρα πέρασε, μεσάνυχτα κοντεύουν,
πάει το φεγγάρι, πάει και η Πούλια, βασιλέψανε
και μόνο εγώ κείτομαι δω μονάχη κι έρημη.
Ο Έρωτας που βάσανα μοιράζει, ο Έρωτας 
που παραμύθια πλάθει άρπαξε την ψυχή μου
και την τράνταξε ίδια καθώς αγέρας απ' τα βουνά
χυμάει χτυπάει μέσα στους δρυς φυσομανώντας..

Ελευθερια Αρβανιτακη - Νικος Ξυδακης - Τι θελω τι


Sapfo- Eleftheria Arvanitaki Ήρθε και τρύπωσε ο Ερμής



Ελευθερία Αρβανιτάκη/ Δημήτρης Παπαδημητρίου: Τραγούδια για τους μήνες /Tragoúdia gia tous mínes (Canciones para los meses), 1996 


Adaptación que hace Sotiris Kakisis (Σωτήρης Κακίσης) del fragmento 95 de Safo (Libro V) dirigido a Gónguila/Gongula/ Γογγύλα en la obra Μικρά Λυρικά. Απ την αρχαία ελληνική ποίηση/Pequeñas canciones. Desde la poesía griega antigua.


Ήρθε και τρύπωσε ο Ερμής στο όνειρό μου μέσα
και του είπα·
"Αφεντάκο μου, πώς χάθηκε η ζωή μου
Και δε γελώ, δε χαίρομαι, μήτε τα πλούτη θέλω
μα κάποιος πόθος με βαστά, ζητάω να πεθάνω
Τις υγρές να δώ με τους λωτούς, του Αχέροντα τις όχθες".

Hermes vino y se metió en mis sueños,
y yo le dije: "Mi Señor (Αφεντάκο μου/afentáko mu), 
¿cómo se ha perdido mi vida?
Ni me río, ni me alegro, ni riquezas quiero,
tan solo me posee un anhelo: suplico morir
para ver los lotos, a orillas del Aqueronte..

paintings: John William Waterhouse

Όσ' άστρα γύρω βρίσκονται - Σαπφώ / Οδυσσέας Ελύτης



ἄστερες ,ὲν ἀμφὶ κάλαν σελάνναν ἂψ
ἀπυκρύπτοισι φάεννον εἶδος ὄπποτα
πλήθοισα μάλιστα λάμπηι γᾶν ~
ἀργυρία.

===================================

κι ὅσ' ἄστρα γύρω βρίσκονται στὴν ἔκπα
γλη σελήνη παρευθὺς τὸ φωτεινὸ τους πρό
σωπο κρύβουν κάθε φορὰ ποὺ ἐκείνη ὁλόγιο
μη καταλάμπει τὴ γῆ τὴ σκοτεινὴ ἀνεβαί
νοντας ~ ἀσημοκαπνισμένη.

===================================

The gleaming stars all about the shining moon
Hide their bright faces, when full-orbed and splendid
In the sky she floats, flooding the shadowed earth
with clear silver light.

Roberto Vecchioni canta la prima canzone d'amore della storia



Safo de Lesbos

φαίνεταί μοι κῆνος ἴσος θέοισιν ἔμμεν
ὤνηρ ὄττις ἐνάντιός τοι ἰσδάνει καὶ πλά
σιον ἆδυ φωνείσας ὐπακούει ~ καὶ γε
λαίσας ἰμέροεν τό μ ἦ μὰν καρδίαν ἐν
στήθεσιν ἐπτόαισεν` ὠς γὰρ ἔς σ ἴδω
βρόχε ὤς με φώναισ οὐδ ἒν ἔτ εἴκει

miércoles, 2 de abril de 2014

Dos nuevos poemas de Safo

Artículo publicado por la SEEC, Sociedad Española de Estudios Clásicos

Dos nuevos poemas de Safo
E
l profesor Dirk Obbink, de la Universidad de Oxford, va a publicar en el próximo número de la revista Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphikla primera edición de dos fragmentos de sendos poemas inéditos de Safo. Antes de la edición, ha tenido a bien lanzar al mundo filólógico una versión previa de su trabajo para el conocimiento general del extraordinario hallazgo. El texto se ha transmitido en un papiro de principios del s. III d. C., conservado en una colección privada de Londres. Su importancia procede no solo de la relevancia de su autora, la gran Safo de Lesbos, una de las grandes voces de la literatura universal y, sin duda, la poetisa más famosa de la Antigüedad, sino que aumenta de un modo muy considerable nuestro conocimiento directo de su obra. Piénsese que hasta el momento sólo conservábamos cinco poemas completos o casi completos de ella, que sólo nos habían llegado en total veintidós fragmentos donde se hubiera conservado una estrofa completa y que eran menos de ochenta las líneas completas de cualquier poema de la gran autora de Mitilene. El nuevo papiro viene a ofrecernos ahora ni más ni menos que cinco estrofas completas de un poema, más los restos de otras dos estrofas de un segundo poema. Y el contenido del primer poema es muy importante en términos históricos: por primera vez aparecen los nombres de los dos hermanos de la poetisa, Caraxo y Lárico, de los que hasta ahora sólo teníamos referencias indirectas. Por el tipo de contenido, familiar y amoroso, y por la forma métrica, precisamente la llamada estrofa sáfica, parece claro que los dos poemas correspondían al primero de los nueve libros en que los filólogos alejandrinos reunieron la obra de la gran poeta de Lesbos.

Ofrecemos aquí una primera traducción al español realizada por el Prof. Luis M. Macía, que parte de la primera versión divulgada por Obbink. A continuación se presenta un primer comentario lingüístico del texto, realizada por la Profa. Araceli Striano. Ambas contribuciones constituyeron el núcleo de la presentación pública de los poemas que tuvo lugar en la Universidad Autónoma de Madrid el 19 de febrero del 2014.

Traducción (Luis M. Macía)

          Estás chismorreando que Caraxo viene
          con su nave llena. De eso, creo yo, es Zeus
          quien sabe, y los dioses: a ti no te toca
          pensar sobre ello,
5       mas a mí enviarme y hacerme el encargo
          de pedirle y pedirle a la reina Hera
          que al fin aquí llegue conduciendo salva
          su nave Caraxo
          e indemnes nos halle. De lo otro, de todo,
10     a los démones la cuita dejemos,
          que las bonanzas tras grande tormenta
          se hacen de repente.
          Esos de quien quiera el rey del Olimpo
          que a su lado un demon de todos los males
15      al punto libere, felices son ellos
          y muy afortunados.
          Nosotros, si acaso su cabeza sosiega
          Lárico y un día un hombre se hace,
          saldríamos, sí, de la honda tristeza
20     libres de repente.

N.B. Algunos criterios seguidos para la traducción

  1. Se ha buscado reproducir mediante número regular de once sílabas los tres endecasílabos y mediante versos breves el adonio final de la estrofa sáfica.
  2. Se ha buscado mantener como palabras destacadas las que el texto destaca: Caraxo (dos veces, en posición penúltima y última, respectivamente) y αἶψα, repetido al final de las estrofas tercera y quinta;
  3. En el v. 6 se ha tratado de reflejar con “pedirle y pedirle” el valor iterativo, no intensivo de πόλλα.
  4. En el v. 17 se ha aceptado la primera lectura de Obbink para la palabra final del verso: ἀέργη, traducido por “sosiega”.

Comentario lingüístico: características lingüísticas que forman parte de la lengua de Safo y que aparecen también en sus dos nuevos poemas (Araceli Striano)

Hay pruebas, según señala el editor de los textos, de que la acentuación de algunas palabras ha sido corregida siguiendo las normas del dialecto (baritonesis).

Características fonéticas

  • psilosis ἐπεύρην (ático ἐφευρεῖν)
  • βόλληται (ático βούληται)
  • σάαν (ático σῶαν)
  • νᾶι, νᾶα ( ático νηΐ, ναῦν)
  • Ὀλύμπω (ático Ὀλύμπου)
  • Infinitivo temático en –ην, περτρόπην (aor. del v. περιτρέπω), át. -ειν.
  • Vocal de timbre o en la secuencia –trp- περτρόπην, frente a ático περιτραπεῖν
  • Presencia de la secuencia -ηα-: βασίλη(ι)αν, át. βασίλειαν

Características morfológicas

  • Genitivo plur. fem. en –a en –αν frente a át.-ῶν: ἐκ μεγάλαν ἀήταν; ἐκ πόλλαν βαρυθύμιαν
  • Dativo plur. en –εσσι(ν): δαιμόνεσσιν
  • Pronombre personal de 1ª pers. plur.: ac. ἄμμ(ε) (át. ἡμᾶς), nom. ἄμμες (át. ἡμεῖς)
  • Pronombre demostrativo κῆνοι (át. ἐκεῖνοι)
  • Adverbios: τυίδε «aquí»; ἄι «siempre», át. ἀεί
  • Conjunción condicional αἴ, át. εἰ
  • Partícula modal κε, κεν, át. ἄν
  • Desinencia verbal de 2ª pers. sing. en –ησθα: θρύλησθα/ ἔχησθα

Léxico

πέλομαι
= εἰμί
βασίληαν Ἤραν
epíteto conocido en Píndaro aplicado a Hera, βασιλέα θεῶν; también a otras diosas, Atenea, las Gracias, Afrodita.
ἀήτη
(de ἄημι)
αἶψα
ἄσαμαι
(cf. ἄσαισι «dolores, sufrimientos»)
ἀλέματος
(át. ἠλέματος) «vano»
δαίσδ[
«separar, desgarrar» (lectura insegura): grafía convencional σδ para ζ, pero cf. Ζεύς en el primer poema
π̣ί̣κ̣ρ.
«amargo»
θρέσαιτ’
¿de θρέομαι “gritar”? (lectura insegura)
ἀέργ̣η,
del v. ἀ(ε)ργέω, cf. Hsch. D 80 ἀεργηκότες· ἀργοί, ἀναπαυόμενοι. La letra γ̣ parece dudosa, ¿habría que entender ἀέρρη de αἴρω?
Luis M. Macía, Araceli Striano, Jesús de la Villa. Universidad Autónoma de Madrid.
1 de marzo del 2014

lunes, 3 de octubre de 2011

Poesía lírica

Hay poemas de todos los tiempos que alcanzan las más altas cimas de lirismo.
Estos son algunos:

Σαπφώ (Safo de Lesbos) (s. VII aC-VI aC)

Φαίνεταί μοι κῆνος ἴσος θέοισιν
ἔμμεν’ ὤνηρ, ὄττις ἐνάντιός τοι

ἰσδάνει καὶ πλάσιον ἆδυ φωνεί-

σας ὐπακούει


καὶ γελαίσας ἰμέροεν, τό μ’ ἦ μὰν

καρδίαν ἐν στήθεσιν ἐπτόαισεν·

ὠς γὰρ ἔς σ’ ἴδω βρόχε’, ὤς με φώναι-

σ’ οὐδ’ ἒν ἔτ’ εἴκει,


ἀλλ’ ἄκαν μὲν γλῶσσα ἔαγε, λέπτον

δ’ αὔτικα χρῶι πῦρ ὐπαδεδρόμηκεν,

ὀππάτεσσι δ’ οὐδ’ ἒν ὄρημμ’, ἐπιρρόμ-

βεισι δ’ ἄκουαι,


κὰδ’ δέ μ’ ἴδρως ψῦχρος ἔχει, τρόμος δὲ

παῖσαν ἄγρει, χλωροτέρα δὲ ποίας

ἔμμι, τεθνάκην δ’ ὀλίγω ‘πιδεύης

φαίνομαι

Traducción y versificación de Francisco José Triviño

Me parece igual a los dioses aquel varón
que te escucha mientras, sentados cara
a cara, de cerca le hablas endulzada
y le sonríes con amor.

Por eso me falla el corazón dentro del pecho,
y es que, apenas te miro, me quedo sin voz,
mi lengua habla silencio, bajo mi piel
corre un suave fuego,

mis ojos nada ven, me zumban los oídos,
sudo en frío, soy toda temblor al fin,
y a mí misma, cual yerba que palidece,
me veo a punto de morir.

Gaius Valerius Catullus (Gayo Valerio Catulo) (s. I aC)

Carmina 51 (las tres primeras estrofas son una paráfrasis del poema de Safo)

Ille mi par esse deo uidetur,
ille, si fas est, superare diuos,
qui sedens aduersus identidem
te spectat et audit

dulce ridentem, misero quod omnis
eripit sensus mihi; nam simul te,
Lesbia, aspexi, nihil est super mi
uocis in ore

lingua sed torpet, tenuis sub artus
flamma demanat, sonitu suopte
tintinant aures, gemina teguntur
lumina nocte.

Otium, Catulle, tibi molestum est;
otio exultas nimiumque gestis;
otium et reges prius et beatas
perdidit urbes.


Traducción propia


Me parece que es igual a un dios,
si no es impiedad, que supera a los dioses,
aquel que, sentado frente a ti, sin cesar
te contempla y te oye

sonreir con dulzura, lo que a mí, desgraciado,
me arrebata todos los sentidos; pues apenas,
Lesbia, te he visto, se me apaga
la voz en la boca,

se me entorpece la lengua, por mis miembros
corre una sutil llama, con su sonido interior
zumban mis oídos, una doble noche
cubre mis ojos.

El ocio, Catulo, te es funesto;
con el ocio te exaltas y en demasía te excitas;
el ocio, ya antes, a reyes y felices
ciudades destruyó.


Francisco de Quevedo (s. XVI-XVII)

Amor impreso en el alma, que dura después de las cenizas

Si hija de mi Amor mi Muerte fuese,
¡Qué parto tan dichoso que sería
El de mi Amor contra la vida mía!
¡Qué gloria, que el morir de amar naciese!

Llevara yo en el alma adonde fuese
El fuego en que me abraso, y guardaría
Su llama fiel con la ceniza fría
En el mismo sepulcro en que durmiese.

De esotra parte de la muerte dura
Vivirán en mi sombra mis cuidados,
Y más allá del Lete mi memoria.

Triunfará del olvido tu hermosura;
Mi pura fe y ardiente, de los hados;
Y el no ser, por amar, será mi gloria.


Felix Lope de Vega y Carpio (s.XVI-XVII)

Desmayarse, atreverse, estar furioso,
áspero, tierno, liberal, esquivo,
alentado, mortal, difunto, vivo,
leal, traidor, cobarde y animoso;

no hallar fuera del bien centro y reposo,
mostrarse alegre, triste, humilde, altivo,
enojado, valiente, fugitivo,
satisfecho, ofendido, receloso;

huir el rostro al claro desengaño,
beber veneno por licor süave,
olvidar el provecho, amar el daño;

creer que un cielo en un infierno cabe,
dar la vida y el alma a un desengaño;
esto es amor, quien lo probó lo sabe.


Gustavo Adolfo Bécquer (s. XIX)

Rima LXVI

¿De dónde vengo?... El más horrible y áspero
de los senderos busca;
las huellas de unos pies ensangrentados
sobre la roca dura;
los despojos de un alma hecha jirones
en las zarzas agudas,
te dirán el camino
que conduce a mi cuna.

¿Adónde voy? El más sombrío y triste
de los páramos cruza,
valle de eternas nieves y de eternas
melancólicas brumas;
en donde esté una piedra solitaria
sin inscripción alguna,
donde habite el olvido,
allí estará mi tumba.

Luis Cernuda (s. XX)

Te quiero

Te lo he dicho con el viento,
jugueteando como animalillo en la arena
o iracundo como órgano impetuoso;

Te lo he dicho con el sol,
que dora desnudos cuerpos juveniles
y sonríe en todas las cosas inocentes;

Te lo he dicho con las nubes,
frentes melancólicas que sostienen el cielo,
tristezas fugitivas;

Te lo he dicho con las plantas,
leves criaturas transparentes
que se cubren de rubor repentino;

Te lo he dicho con el agua,
vida luminosa que vela un fondo de sombra;
te lo he dicho con el miedo,
te lo he dicho con la alegría,
con el hastío, con las terribles palabras.

Pero así no me basta:
más allá de la vida,
quiero decírtelo con la muerte;
más allá del amor,
quiero decírtelo con el olvido.